< > > دریانوردی در دوره پیش از هخامنشیان - خلیج فارس همیشه فارس < > <>
خلیج فارس همیشه فارس

PERSIAN GULF FOR EVER


   

نويسنده : MOHAMMAD-R ; ساعت ۱٠:٢٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢۱ مهر ۱۳۸٩

دریانوردی در دوره پیش از هخامنشیان

دانلود کامل پژوهش  


نگارنده : سورن یوسفی
در این نوشتار تلاشمان بر آنست که دریانوردی را در پیش از زمان هخامنشیان بکاویم و گستره بی چون و چرای این هنر را در نزد نیاکانمان بپیماییم. با نگاه به دوره آشوریان و بابلیان و دوره پس از آن که نیروی دریایی آنان در نیروی دریایی هخامنشی آمیخته شد و با نگر به درونمایه جهانی بودن پادشاهی هخامنشی ، بنابر برخی گمانها ، سه شاخة نژادی از مردمان باستانی در کرانه های دریای پارس می زیسته اند ، که از این شمارند:
*درآویدیها؛ در کرانه های مُکران و بلوچستان ، نزدیک به12000سال پیش. دوازده هزار سال پیش ، درآویدها که در کرانه های مُکران زندگى مى‌کردند و با فشار نژاد بلوچ ، توانستند از تیلمون ابرکاوان(قشم) به بهترین گونه بهره برند و زمانى که سد درسد از بلوچ‌ها شکست خوردند و در کناره های سیستان و بلوچستان و مکران در نژاد بلوچ آمیختند ، توانستند سال‌هاى پرشمار در تیلمون ابرکاوان زندگى کنند و نژاد خود را نگاهداری نمایند. همچنین با آنکه سالیان دراز نیز در تاخت و تاز نژاد سامى کرانه ی بیابان تازیان(عربستان) بودند ، ولی با بکارگیری از جایگاه دریایی ویژه تیلمون ابرکاوان ، همواره در برابر آپندهای (حمله های) آنها ایستادگی و پداپند(دفاع) نمودند تا اینکه ایلامى‌ها از راه درونرو دریای پارس تا بوشهر را در دست خود درآورده و درآویدها را از سوى تنگه‌خوران به زیر پرچم خود کشاندند. سرانجام نیز نژاد درآویدها که کار کشتیرانی را بویژه در میان تیلمونهای دریای پارس انجام می دادند در نژاد ایلامى‌ها ناپدید شد.
* سامی های بیابان تازیان(عربستان) که سامی های سیاه و بومی (اور نِگریتو) را در درون خود آمیختند.


* ایلامیان در نیمروچ باختری(جنوب غربی) ایران.
برخی نوشته ها نیز از زیستن تیره های سومری، پونیکی(فنیقی ، لبنان امروزی) و بابلی نیز در همسایگی دریای پارس یاد کرده اند که به آنها خواهیم پرداخت. سامی ها نژادی بودند که شاخه هایی از آنها پس از آن در تیلمون تازی(جزیره عربی) به نام آرامی ، در خاور به نام بابلی و آشوری ، و در کرانه های مدیترانه به نام پونیکی و یهودی نامور شدند.


همگی این نژادها در سرزمینهایی که امروزه دربردارنده؛ بابِل(عراق امروزین که به چَم؛ کرانه رود و تازی شده‌ی واژه‌ی پارسی " اراک" است و این واژه با واژه " ایران" هم ریشه می‌باشد و به چم؛ سرزمین" ایرها" یا " آرین‌ها" است) ، اردن ، سورستان(سوریه) ، لبنان ، پالستین( فلسطین تازی شده این نام است) ، تیلمون مانند تازی(شبه جزیره عربی) و هاماوران(یمن) است می زیستند.

پهنه دریای پارس در دوره سومریان و آکادیها
بیش از 6000 سال پیش سومریان در آغاز در بخش بالایی دریای پارس و دو سوی اروندرود زندگی می کرده اند. آنان نخستین کسانی بودند نوشتار میخی را ساختند. داتهای کشوری(قوانین مملکتی) و برون مرزی را نخستین بار آنها پدید آوردند و هنرها از ایشان به دیگر سرزمینها رفت.
آنها سه ایزد داشتند به نامهای؛
* آنو (خدای آسمانها )
* اِآ ( خدای دریاهای ژَرف )
* بل ( خدای زمین ).
چنانکه در گزارش پنجاه سال باستان شناسی فرانسه در ایران آمده است، سومریان ، پیش از بپا خواستن ایلام در پیرامون شوش می زیسته اند و با چیرگی ایلامیان بر آنجا به کارگزاری آنان در آمدند. از سوی دیگر نبشته های سومری و اکدی برای این دوره کم و بیش به بودن بازرگانی دریایی دریای پارس در بیش از 5000 سال پیش نشان دارد. تا آنجا که مردم میانرودان(بین النهرین) از این راه مس ، چوب ، آج(عاج) و سنگهای پربها و همچنین ، پیاز نیاز خود را نیز از این راه می آورده اند. فهرست نامهای شاهان باستانی سومر ، تاختن آنان را به ایلام یادآور می شود.


اکدی ها هم در در 4300 سال پیش زمانی را بر ایلام فرمانرانی نمودند.
سومریها دارای نیروی دریای گسترده ای بودند و بازرگانی دریایی در نزد آنان چشمگیر بود. ولی از گونه کشتیها و از چگونگی بکارگیری کشتیها در جنگهای دریایی هنوز آگاهی درستی در دست نیست. ولی مُهرها و آنچه که از این دوره یافت شده است ، بر دریانوردی این مردمان نشان دارند. سیمای مهرهای پیش از ایلامی شوش که یافت شده ، نشانه هایی از دانش ستاره شناسی آماری و ریزبینانه بودن آنرا در نزد اکدیها و سومریها دربردارند و دور از گمان نیست که این یادمان ،مانند بسیاری دیگر از نمادهای فرهنگی به ایلامیان داده شده باشد.

 

پهنه دریای پارس در دوره ایلامیها

نمایی از سرزمین ایلام باستان (بخش سرخ) و همسایه های آن. دریای پارس در دوره برنز گسترش بیشتری رو به اَپاختر باختری(شمال غربی) داشت.

ایلامیان از کوههایی که دشت سوزیانا(شوش) را از اَپاختر(شمال) و خاور(شرق) دربرمی گرفت فرود آمده ، در نزدیک به 5200 سال پیش دودمانی را برپا کرده بودند که بر بخش گسترده ای از دشتها و کوهها ، دربرگیرنده بخش بزرگی از کرانه های دریای پارس و بوشهر فرمانداری می کردند. فرهنگ ایلام ، در کنار رود کارون پدیدار گشت و کشور ایلام(کشور برآمدن خورشید) از این سرزمینها ساخته شد؛خوزستان ، لرستان ، پشتکوه(که گور دختر در آنجاست) و کوههای بختیاری.


مرزهای کشور ایلام از باختر(غرب) به رود اَروَند یا تیگره (به چم؛ تیزرو ، به تازی؛دجله) ، از خاور(شرق) بخشی از پارس ، از اَپاختر(شمال) در راستای راهی که از بابل به همدان می رفت و از نیمروچ(جنوب) ، دریای پارس تا بوشهر را دربرمی گیرد. یافت یادمانهای ایلامیان در خارگ و دیلمون(سرزمین پرستشگاه ایزد آبها ، نام کهن بحرین) نیز نشانگر آن است که اینان مردمی دریانورد بوده اند که بر پهنه دریای پارس کشتیرانی می کرده اند.
چنانکه کاوشهای باستان شناسی نشان می دهد ، ارزشمندترین کانون دریانوردی ایلامیان بندرلیان(ریشهر یا بوشهر) به نام میانجی راه دریانوردی هند به شوش و تیلمون(جزیرة) خارگ بوده است.
م.و.ژ پزار فرانسوی درکاوشهایش در96 سال پیش ، ساختمانهای آگُری(آجری) نوشته داری از دوره شوتروک ناخونته ایلامی را در پیرامون بوشهر یافت که به گمانی پرستشگاهی برای ایزد ایلامی کیویرشا نامور به * بانوی لیان * بوده است. تیلمون خارگ نیز بنا به گمانهای گیرشمن ، از 5000 سال پیش بخشی از سرزمین ایلام بود و بازه(فاصلة) لیان(بندر بوشهر) تا آنجا با یک کشتی بادی بیش از سه تا چهار تَسوک(ساعت) نبوده است. دامنه سرزمین ایلام تا استان پارس(تپة ژالیان) در دشت پسا(فسا) می رسید. از فرهنگ ایلام در آن بخشها سفالینه هایی بزرگ با نگارهای ماهی بدست کسی به نام توللی یافت شده است. ایلامیان بندر لیان را به کانون بازرگانی گیرایی برای بازرگانی با مُدرای(مصر) و هندوستان دگرگون نمودند. تا آنجا که لیان توانست با بندرهای نامی آن روزگار مانند؛ گرا(جرا) ،خاراکس(شاید خارگ امروزین)، دیلمون(بحرین) و تردون هماوردی نماید. کالاهای باارزش این دوران بسیار گوناگون و دربردارنده دستآوردهای کشاورزی از میانرودان وخوزستان ، بز وگوسپند و فرآورده های دامی از دشت ایران ، مس، سنگ آتش زنه و نمک از مگان(عمان)، آج(عاج نادرست است)و چوب از خاور آفریگا بوده است.


در آن روزگار دو راه در بازرگانی جهانی بود ، یکی راهی که هند را از راه بزرگ دریای هند ، دریای مُکران(دریای عمان) ،دریای پارس ، رودهای نیمروچ باختری(جنوب غربی) ایران ، میان رودان ، کرانه باختری تیلمون مانند تازی(شبه جزیره عربی) و دریای سرخ ، به کرانه های خاوری دریای مدیترانه پیوند می داد. و دیگری راهی که بندرهای خاور دریای مدیترانه را به اَپاختر آفریگا(شمال آفریقا) و نیمروچ اروپا پیوند می داد. از این گزشته راهی بود که از راه کرانه های خاوری دریای مدیترانه به دریای سیاه و اروپا می رفت.

ادامه در دانلود...